RSS

Serat Kalatidha

Serat Kalatidha

Mulä bukané änä Sêrat Kälätidhä ?.

Kacaritä R. Ng. Ränggäwarsitä, abdi-dalêm kaliwon ing karaton Suräkartä . Ing waktu samänä panjênêngané iku priyayi kang katon pintêr, katon dhéwé sa-Suräkartä, luwih-luwih ing babagan kêsusastran Jäwä.

Mulané pärä mitrané, lan uga panjênêngané piyambak, pädhä ngira yèn bakal jinunjung pangkat bupati, käyädéné éyangé, yaiku R. T. Sastränagärä (Yäsädipurä II).

Ing waktu iku kang jumênêng ratu Sinuhun Paku Buwänä IX. Anuju sawijining dinä, R. Ng. Ränggäwarsitä ditimbali ngadhêp ing kêdhaton. P.B. IX ndangu: ” Ränggäwarsitä, lepak-lepak iki kothong äpä isi?

Dumadakan Ki Ränggäwarsitä nêdyä ngatonaké mangunahé, kang sajatiné dudu mangunah, nanging istijrat, banjur nyêmbah sartä munjuk: “Isi”.

P.B. IX banjur mbukak lepaké mau, kang mauné kothong, dumadakan isi rokok dikä tali suträ. Padhä sanalikä, bêl, panggalih dalêm murub, rumaos dipamèri kaluwihané Ki Ränggäwarsitä.
Lepak-lepak kang diastä mau banjur disawataké Ki Ränggäwarsitä, sartä didhawuhi mundur …

Nalikä jaman P.B. IX iku, sanajan Ki Ränggäwarsitä ngêtog kapujanggané, nanging ora bisa nyirnakaké risiné panggalih-dalêm, kang kagungan pandakwä yèn kuläwargané Ränggäwarsitä iku milu ngrojongi murih kéndhangé Sinuhun P.B. VI [kapidänä buwang ing Ambon].

Ki Ränggäwarsitä mundur säkä kêdhaton kanthi sungkäwä, lan rumäsä ora bakal jinunjung dadi bupati. Dirasak-rasakaké kahanané präjä lan lêlakoné panjênêngané iku têkä akèh èmpêré käyä kang kasêbut ing Cênthini pupuh Pucung (Sêrat Cênthini jilid 4 pupuh 257 pädä 34-43), kahananing praja kosok baliné kang kasêbut ing Cênthini pupuh Sinom (Sêrat Cênthini jilid 3 pupuh 248 Sinom pädä 20-25). Banjur dikarang, dicarub, diowahi, lan diwuwuhi, dadi layang Kälätidhä iku.

Mangkéné isiné “Kälätidhä”:

Sinom

1. Mangkyä dalajating präjä/ kawuryan wus sunyä ruri / rurah pangrèhing ukärä / karänä tanpä palupi / atilar silastuti / sarjänä sujänä kèlu / kalunglun kälätidhä / tidhêm tandhaning dumadi / ardayèng rat déning karoban rubédä //

2. Ratuné ratu utämä / patihé patih linuwih / prä nayäkä tyas raharjä / panêkaré bêcik-bêcik / parandéné tan dadi / paliyasing Kalabêndu / malah sangkin andädrä / rubédä kang ngrêribêdi / bédä-bédä ardané wong sanagärä//

3. Katêtangi tangisirä / sirä sang paramèng kawi / kawilêt ing tyas duhkitä / kataman ing rèh wirangi / déning upaya sandi / sumarunä anarawung / pangimur manuärä/ mèt pamrih mélik pakolih / têmah sukä ing karsä kurang wêwéka //

4. Kasok karoban pawartä / bêbaratan ujar lamis / pinudya dadyä pangarsä / wêkasan malah kawuri / yèn pinikir sayêkti / mundhak äpä anèng ngayun / andhêdhêr kaluputan / siniraman banyu lali / lamun tuwuh dadi kêkêmbanging békä //

5. Ujaring panitisasträ / awêwarah asung péling / ing jaman kênèng musibat / wong ambêk jatmikä kontit / mêngkono yèn nitèni / pédah äpä amituhu / pawartä läläwärä / mundhak angrêranta ati / angur bäyä ngikêtä caritèng kunä //

6. Kêni kinaryä darsänä / panglimbang älä lan bêcik / sayêkti akèh kéwälä / lêlakon kang dadi tamsil / masalahing ngaurip / wahananirä tinêmu / têmahan anarimä / mupus pêpêsthèning takdir / puluh-puluh anglakoni kaélokan //

7. Amênangi jaman édan / éwuh-äyä ing pambudi / milu édan nora tahan / yèn tan milu anglakoni / boyä kaduman mélik / kalirên wêkasanipun / dilalah karsa Allah / bêgja-bêgjané kang lali / luwih bêgjä kang éling lawan waspädä //

8. Samono iku bêbasan / padu-paduné kapéngin / ênggih mêkotên Man Dhoblang / bênêr ingkang angarani / nanging sajroning batin / sajatiné nyamut-nyamut / wis tuwä arêp äpä / muhung mahas ing asêpi / supayäntuk pangaksamaning Hyang Suksmä //

9. Bédä lan kang wus santosä / kinarilan ing Hyang Widhi / satibä malanganéyä / tan susah ngupäyä kasil / saking mangunah prapti / Allah kang paring pitulung / margä samaning titah / rupä sabarang pakolih / parandéné maksih tabêri ihtiyar //

10. Sakadaré linakonan / mung tumindak mara ati / anggêr tan dadi prakärä / karänä wirayat muni / ihtiyar iku yêkti / pamilihing rèh rahayu / sinambi budidäyä / kanthi awas lawan éling / kang kaèsthi antukä marmaning Suksmä //

11. Ya Alläh ya Rasululläh / kang sipat murah lan asih / mugi-mugi aparingä / pitulung kang anartani / ing alam awal akhir / dumunung ing gêsang ulun / mangkyä sampun awrêdha / ing wêkasan kadi pundi / milä mugi wontênä pitulung Tuwan //

12. Sagêdä sabar santosä / mati sajroning ngaurip / kalis ing rèh aru-ärä / murka angkärä sumingkir / tarlèn mêlêng malat-sih / sanityasèng tyas mêmasuh / badharing sapu-dhêndha / antuk mayar sawatawis / borong anggä suwargä mèsi martäyä //

Kalatidhä pädä 1-2-3 njupuk säkä Cênthini Pucung lan Sinom. Pädä 4 njupuk säkä Cênthini Sinom. Pada 5 njupuk säkä cênthini Pucung lan Sinom. Pädä 6 wuwuhané Ki Ränggäwarsitä pribadi. Pädä 7 njupuk saka Cênthini Pucung. Pädä 8 sabanjuré, wuwuhané Ki Ränggäwarsitä pribadi.

Serat Centhini jilid 3 pupuh Sinom 248

20. …mokal sangêt bilih botên lêstantuna ||
21. Rèh mangkya dlajading praja | kawuryan rêspati wingit | sarèh ruruh ing ukara | krana met palupi sidik | tan tilar silastuti | sujana sarjana sarju | mumudya mrih widada | têntrêming sagung dumadi | ascaryèng tyas karoban dening utama ||

22. Sang Prabu Wali Kalipah | patih nayaka linuwih | pra pangagêng tyas raharja | panêkar mratah prayogi | punika kang dumadi | paliyase rèh rahayu | mila mangkin andadra | raharjaning kang nagari | têmah suka sukur sanggyaning kawula ||

23. Katatangi ring sampurna | para sang paramakawi | kawilêt ing tyas ascarya | kataman ing tyas majêrnih | dènnya ngupaya sandi | sumaruna anarawung | angimur manuhara | met pamrih amrih pakolih | dadya suka ing karsa manadukara ||

24. Kasok karoban ing warta | babaratan ujar yêkti | binudi dadya pangarsa | puwara kathah nêmahi | ginilut anêtêpi | kotaman dadya pangayun | andhêdhêr kalêrêsan | siniraman toya aring | bilih tuwuh dadya kêmbanging nugraha ||

25. Wicara ran Nitisastra | awawarah asung peling | inggih ing jaman dupara | kuwat dènnya mangun-jurit | talêtuh praja tintrim | têntrêm sakèhing tumuwuh | kadiparan sagêda | darsana nagri Mantawis | saking nalar lêstantun salaminira ||

Serat Centhini jilid 4 pupuh 257. Pucung

34. Dalajading praja kawuryan wus suwung | lêbur pangrèh tata | karana tanpa palupi | pan wus tilar silastuti titi tata ||

35. Pra sujana sarjana satêmah kèlu | klulun Kalatidha | tidhêm tandhaning dumadi | hardayèngrat dening karoban rubeda ||

36. Sitipati nareprabu utamèstu | papatih nindhita | pra nayaka tyas basuki | panêkare bêcik-bêcik cakrak-cakrak ||

37. Nging tan dadya paliyasing Kalabêndu | mandar sangkin (n)dadra | rubeda angrurubêdi | beda-beda hardaning wong sanagara ||

38. Katatangi tangising mardawa-lagu | kwilêt tyas duhkita | kataman ring rèh wirangi | dening angupaya sandi sumaruna ||

39. Anarawung mangimur sanubarèku | mèncèng pangupaya | ing pamrih melik pakolih | têmah suha ing karsa tanpa wiweka ||

40. Ing Paniti sastra wawarah sung pemut | ing jaman musibat | wong ambêg jatmika kontit | kang mangkono yèn nitèni lalampahan ||

41. Nawung kridha kang mênangi jaman gêmblung | iya jaman edan | ewuh aya ing pambudi | yèn mèluwa edan yêkti nora tahan ||
42. Yèn tan mèlu anglakoni wus tartamtu | boya kadumanan | melik kalling donya iki | satêmahe kalirên wêkasanira ||

43. Wus dilalah karsane kang Among tuwuh | kang lali kabêgjan | ananging sayêktinèki | luwih bêgja kang eling lawan waspada ||

Sumber ( https://www.facebook.com/sastraadiguna?hc_location=stream )

 

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

 
%d blogger menyukai ini: